Bir Su Taşıyıcısı : Arşimed Burgusu

Antik zaman biliminin en büyük dehalarından birisi olan Arşimed’e ithaf edilen fakat yaşadığı tarihten çok daha önce Mısır’da karşımıza çıkan bu mekanik sistem günümüzde hala yoğun şekilde kullanılmaktadır. En yaygın kullanım amacı sıvıların yüksek yerlere taşınmasını kolaylaştırmaktır. Bilindiği üzere akışkanların transferlerini sağlayan düzeneklere pompa denir. Arşimed Burgusu/ Vidası da sıvıların yüksek yerlere taşınmasını sağladığından mekanik bir pompa görevi görmektedir.

Potansiyelden Harekete

Elinizde tuttuğunuz bir eşyayı yüksek bir yerden bıraktığınızda var olan potansiyel enerji, hareket enerjisine dönüşür. Arşimed Burgusu’nda (Vidası) ise bu olayın tam tersi gerçekleşir, hareket enerjisi ile suya yükseklik kazandırılıp potansiyel enerji elde edilir. Oldukça basit olan bu sistem çok zekice tasarlanmıştır, yapımı da oldukça kolaydır.

Kullanım Alanları

Görüldüğü üzere sistem her döndürüldüğünde su hem yatay hem de dikey doğrultuda yer değiştirip istenilen seviyeye çıkartılmaktadır. Arşimet Burgusu (Vidası), balık yetiştirme tesislerinde, balıkların güvenli transferlerinde (pescalators), madencilik bölgeleri başta olmak üzere çeşitli alanların akışkanlardan arındırılmasında (2001 yılında Pisa kulesi çok eğildiği için İngiliz mühendis John Burland önderliğinde yürütülen çalışmada Arşimed Vidası kullanılan bir sistem sayesinde kulenin kuzeyinden yaklaşık 70 ton ıslak toprak çıkartılmıştır ve her yıl belli miktarda güneye eğilen kulenin ağırlık merkezi değiştirilerek yere sağlam basması sağlanmıştır), istenilen bölgelerdeki tarım alanlarının sulanmasında da yaygın olarak kullanılır. (Mısır coğrafyasında Nil suyunun doğru sulama yapması için kullanılmıştır.)

Arşimed Vidası’nın Tersi : Burgu Türbini

Bu olayın tam tersini gerçekleştirirseniz elde edeceğiniz yapı burgu türbinidir. Suyun ağırlığından dolayı yaptığı hareket bu kez Arşimed vidasını döndürür ve potansiyel enerji hareket enerjisine dönüştürülür, bu türbinlerde genellikle önde bir mil vardır ve bu mil sayesinde hareket enerjisi elektrik enerjisine çevrilir. Aynı mantık su değirmenlerinde için de geçerlidir.

Bu kez su, sahip olduğu potansiyel enerjiyle yüksekten düşerken sistemi çevirir ve dişlere hareket kazandırır. Elde edilen dönme hareketi çeşitli işlerde kullanılabilir. Aşağıda Eskişehir’de bulunan ve günümüzde buğday öğütmek için kullanılan 300 yıllık bir su değirmenini görüyorsunuz.

Sadece buğday öğütmek için kullanılmayan burgu türbinleri ahşap ve kağıt üretiminde de önemli rol oynar.

Su değirmenleri sadece buğday öğütmek için değil ahşap ve kağıt üretiminde de sıkça kullanılmaktadır. Burgu türbinleri su değirmenlerine göre daha verimli sistemler olarak bilinir. Tarihi çok eskilere dayanan ve günümüzde kırsal hayatın olduğu coğrafyalarda daha yaygın kullanılan Arşime Burgusu; çalışma prensibi bakımından günümüzde hala ilginçliği ve popüleritesini korumaktadır. Bu ilginç sistemi evinizde denemek isterseniz Tübitak Bilim Genç internet sitesinin aşağıdaki yazısına göz atabilirsiniz.

Arşimed Vidası İle Suyu Yukarı Taşıyoruz

YORUMLAR

Sizin Düşünceleriniz