Uçaklar Havadayken Fuel Dumping (Yakıt Boşaltma) Neden Yapılır?

GİRİŞ

Deniz seviyesinden 10 bin metre yukarıda kabin ekibinin dağıttığı çay ve keki tadarken bir anda uçak kanadının altından bir karıışımın atıldığını görüyorsunuz ve bunun yakıt olduğunu anlıyorsunuz. Eğer bu manzara ile ilk defa karşılaşırsanız tepkinizin ne olacağı açık, bilinen tüm dualar sıralanmaya başlayacaktır 😊. Durun durun sakin olun gerilecek ve korkacak hiçbir şey yok. Aslında o an, nadir olsa da gerçekleşebilen ve bir güvenlik önlemi olarak uygulanan ‘’Fuel Dumping’’ olayı ile karşılaşıyorsunuz. Hemen açıklayalım

Uçağın Kütlesinin İçeriği

Bir uçak gördüğümüzde ilk olarak aklımıza kütlenin tamamının uçağın boş yani kendi kütlesinden kaynaklandığını veya taşıdığı yükten kaynaklandığını düşünebiliriz. Yakıtın rolünü es geçeriz ve önemsiz olarak görürüz. Ancak yakıt total kütlede oldukça önemli bir yere sahiptir.

Örneğin bir Boeing 747-400’ün boş ağırlığı 178 ton iken yakıt ağırlığı 216 bin litre yani yaklaşık 175 tondur. Bu da yakıtın neredeyse uçak kadar ağır olabileceğini bizlere gösterir. Aşağıdaki tabloda uçağın ağırlığını oluşturan elemanların tahmini olarak dağılımını görebilirsiniz.

Azami Kalkış ve İniş Ağırlıkları

Bunun konumuzla ne ilgisi olduğunu düşünmeyin. Öyle ki bir uçak kalkış ve iniş gerçekleştirirken azami bir ağırlığa sahip olmak zorundadır çünkü uçağı oluşturan materyaller özellikle iniş esnasında sınırlarının üstünde bir ağırlıkta iseler oldukça kötü zararlar görebilirler. Burada bu zarardan ne olacak diye düşünmeyin havacılıkta ufak bir hasarın onlarca, yüzlerce milyon dolarlık götürüleri olabilmektedir. ‘Overweight Landing’ olarak bilinen bu olay havayolu şirketlerini geçmişte büyük zararlara sokmuştur. Bir Boeing 737’nin Azami kalkış ağırlığı yaklaşik 75 ton iken azami iniş ağırlığı yaklaşık 50 tondur. Azami iniş ağırlığı daha azdır çünkü uçak inerken yere bir nevi çarpar ve yapısında kalkıştakinden daha büyük bir kuvvet yani stres oluşur. Bu yüzden azami iniş ağırlığının daha düşük olması normaldir ki zaten uçak bu yakıtı yolculuk esnasında kullanmakta ve total ağırlığını azaltmaktadır.

Yakıt Boşaltma ve Azami İniş Ağırlığının İlişkisi

İşte uçaklar bu azami iniş ağırlığına ulaşmak için bazen ağırlığından feragat etmek zorunda kalırlar. Yolcuları, kargoyu atamayacağı için yakıtını boşaltan hava aracı bu şekilde istediği seviyeye gelebilir. Nadir gerçekleşen bu olay genellikle acil durumlarda söz konusu olur, örneğin kalkış esnasında kuş sürüsüne çarpan bir uçak yapısal hasar alırsa pistine geri dönmek isteyebilir bu sırada da yakıt boşaltarak azami iniş ağırlığına ulaşmaya çalışır.

Uçak Yapısı Daha Sağlam Olamaz mı?

Kerosenden oluşan ve çok değerli olan yakıtın korunmasını sağlamak için uçakların zarar görmeyecek şekilde tasarlanması çözüm olarak sunulabilir ancak bu iş o kadar da kolay değildir. Bir uçağı daha da sağlamlaştırdığınızda ağırlığını arttırırsınız ve ağırlığı arttıkça dayanması gereken iniş kuvveti de harcayacağı yakıt da artar böylelikle ekonomik açıdan sıkıntı yaşanabilir. Tam tersi hafif olan uçaklar da sağlamlık açısından sorunlar yaratabilirler. İşte havacılığın çıkmazları burada başlamaktadır. Mühendisler bu dengeyi sağlamak ve her türlü parametreyi düşünüp istenilen seviyede uçaklar üretmekle yükümlüdürler ayrıca havacılık çalışanları da ağırlık dengelerini her an düşünmek yakıtın miktarını, takviyesini her an hesap etmek zorundadırlar. Şu anda oldukça popüler olan kompozit materyallerin yavaş yavaş havacılık sanayisininde başat rol üstlenmesinin sebebi de budur aslında. Hem hafif hem de dayanıklı olan karbonfiber içerikli bu materyaller uçaklar için biçilmiş kaftan olarak görülmektedir.

Yakıt Boşaltma Prosedürleri

Uçak yakıt boşaltmak istediğinde pilot normal olarak kafasına göre direkt boşaltma yapamıyor, uçuşun her noktasında olduğu gibi burada da prosedürler uygulanıyor.

Uçağın yakıt boşaltacağı bilgisi alındığında uçacağı rota, irtifa ile hava koşulları belirlenir. Buna göre düzenlemeler yapılır. Amerikan Federal Havacılık Dairesi FAA’e göre bir uçağın yakıt boşaltımı yapabilmesi için 1000 feetlik üst kısmından veya 2000 feetlik alt kısmında bir uçağın geçmemesi gerekmektedir. Bu durum havacılık kurumlarınına göre değişiklik gösterebilmektedir, SkyBrary’e göre 3000 feetlik alt kısımdan uçak geçmemelidir aynı şekilde arkadaki 50 deniz millik mesafenin de trafikten arınmış olması şarttır. Farklılık gösterse de hemen hemen aynı olan bu prosedürler güvenli uçuşu yakıt boşaltma işlemi sırasında da sağlamaktadır.

Fuel Dumping Şartları (Skybrary)
Fuel Dumping Şartları (Skybrary)

Yakıt Boşaltma Sistemleri ve THY’nin 7 Saatlik Uçuşu

2017 senensinin kasım ayında İstanbul’dan Kanada’nın Montreal şehrine gitmek için havalanan bir THY uçağında 16 yaşındaki bir yolcu kalkıştan kısa süre sonra rahatsızlanınca uçak geri İstanbul’a inmek istedi bu yüzden A330-300 tipi araç İstanbul üzerinde 7 saat 20 dakika tur atmak zorunda kaldı. Bunun sebebi uçakta yakıt boşaltma sistemlerinin bulunmamasıydı. Azami iniş ağırlığına ulaşmak için bu uzun süreyi havada turlayarak geçirdi.

Yakıt boşaltma sistemleri her uçağın içinde bulunmuyor, havayolu şirketleri bunu inisiyatifleri ile ilave ettiriyorlar. İşte yakıt sistemi bulunmayan bu uçak da bu yüzden havada bu kadar saat turlamak zorunda kalmış ve tekrar İstanbul’a inmişti.

Uçak motorlarının bozulması durumunda halinizin ne olabileceğini sizlere daha önce anlatmıştık artık göklerin hakimiyken yakıt boşaltma işlemine rastlarsanız korkmamanız gerektiğini de biliyorsunuz. Bilinçsiz yolcuları uyararak caka satabilir ve çayınızı yudumlamaya devam edebilirsiniz 😉

YORUMLAR

Sizin Düşünceleriniz