Xian: Çin’de Bir Müslüman Mahallesi

Bir milyar dört yüz bine yaklaşan insanı ile dünyanın en kalabalık ülkesi olmayı başaran Çin’in nüfusunun ancak %1,7 ila %4’ünü Müslümanlar’ın oluşturduğunu biliyor muydunuz? İslamiyet’e inanların en yoğun olduğu Sincan Uygur Özerk Bölgesi ise şu sıralar toplama kampları dolayısıyla Müslüman nüfusu bakımından yoğunluğunu maalesef kaybediyor. Türk medyasında Suriyeli mülteciler kadar kendisine yer edinemese de bizim “Doğu Türkistan Meselesi” diyebileceğimiz mevzu dünya gündemine bomba gibi düşmüş; üzerine BBC, New York Times, Euronews gibi bilindik yabancı kaynaklardan tutun diğer ülkelerin yerel kanallarına varıncaya dek bir hayli yüksek sayıda manşet atılmıştır. Peki böyle bir yol izleyen Çin’de Uygurlara nispeten daha rahat şekilde dinlerini yaşayabilen bir azınlıktan söz etsem? Karşınızda Hui Müslümanları ve Xian‘daki Müslüman Mahallesi!

Etnik Azınlık: Huiler

Öncelikle Huilerin kim olduğundan bahsedelim. Huiler, baktığımız zaman Çin’in neredeyse tamamını oluşturan Han ulusundan dil ve fiziksel yapı itibarıyla ayırt edilemezler. Ayrıştıkları tek noktaysa İslam dinine bağlı olmaları. Konuştukları dil tabii ki Çince fakat dinî literatüründe aynı bizde olduğu gibi Arapça ve Farsça kökenli kelimeler var.

Huilerin, İslamiyet ile tanışması ticaret sayesinde gerçekleşmiş. İslam dini bölgeye yedinci yüzyılda ulaşmış. Tarihî kayıtlarda 651-798 arası süreçte 39 Arap elçinin siyasi ziyaretler için, Arap ve Fars birçok tüccarın da ticaret için Çin’e geldiği belirtilmiş. Bu süreçte iyi kurulan ticari ve diplomatik ilişkiler dinin yayılmasına imkân vermiş; tüccarların bazıları Çin topraklarına yerleşmiş ve buralarda camiler, medreseler yaptırmış, yerli insanlarla evlenip çocuklarını burada yetiştirmiş.

Şimdiki sayıları 10,5 milyonu aşmış hâldeki etnik azınlık, 1958 yılında günümüzde “Ningxia Huy Özerk Bölgesi” olarak anabileceğimiz özerk bir bölge oluşturmayı başarmış olsa da Çin’deki neredeyse tüm kent ve kasabalarda yaşamaktadır. Kültürel olarak Huiler Çin’deki başka Müslüman kimliğe sahip gruplardan daha çok Han Çinlilere benzedikleri için devlet tarafından ötekilerine nazaran daha ayrıcalıklı muamele görmektedirler.

50.000 Hui ile Xi’an

Bir önceki paragrafta bahsettiğim Huilerin yaşadığı kentlerden birisi ise konum açısından ülkenin merkezinde diyebileceğimiz Xi’an (Şiyan) şehridir. Çin’in dört büyük tarihi başkentinden biri olan Xi’an, 1981 yılında UNESCO tarafından da bu unvanı (Tarihi Başkent) alarak değerini bir nevi ispatlamıştır. Xi’an’ı önemli kılan diğer bir özellik ise Tarihi İpek Yolunun başladığı şehir olmasıdır. Şu anda her ne kadar eski ekonomik canlılığını koruyamasa da kültürel zenginliğini muhafaza etmeye devam ediyor. İşte bu zenginliklerden beni en çok etkileyen ikisi:

Müslüman Mahallesi’ndeki Xi’an Ulu Cami

Çin’deki en büyük cami statüsündeki Xi’an Ulu Cami (Huajue Xiang Cami), sekizinci yüzyılda yapılmış ilk camidir. Lokasyon olarak Xi’an’ın merkezinde, Davul Kulesi’ne yakın bir mesafededir. On üç asırdır ayakta kalan cami hâlâ aktif bir ibadet alanıdır. Yirminin üzerinde bina inşa edilmiş 5 avlusu bulunan ve 12.000 metrekarelik bir alan üzerine yerleştirilmiş cami, bu yapısı ile kompleks bir tarza sahiptir. Ancak camiyi dünya üzerindeki ilginç ve eşsiz camilerden biri yapan özellikleri bunlar değil. Uzun melezler sonucu dış görünüşleri bakımından Han Çinlileriyle aynı hale gelen Huiler, bu süreçte aynı zamanda kültür cihetiyle de kendilerine Çin’den bayağı şeyler almışa benziyor yahut varlıklarını sürdürebilmek için mecbur kalmışlar. Çünkü camiler genellikle karşımıza Budist stili çatıları, etrafı avlularla kapalı, çok ufak kubbeli ve minareli şekilde çıkıyor.

Tamamen ahşaptan inşa edilen caminin içi 1000 kişi alabilecek kapasitede ve yine dışı gibi Çin tarzındadır. Caminin en önemli özelliği ise ahşap duvarlarında, her birinin üzerinde Kur’an’dan bir cüz ve altına Çince tercümesi kazınmış 30 ahşap panel bulunmasıdır.

Müslüman Mahallesi’ndeki Caddeler

Xi’an’daki kültürel zenginliğin en önemli parçalarından bir tanesini de Müslüman Mahallesi oluşturuyor.

Konum olarak Davul Kulesi’nin kuzeyinde yer alan bu mahallenin ana caddesi 500 metre uzunluğundadır. Müslüman Mahallesine adımınızı attığınızda Dört bir yanınız üzerlerinde “helal” anlamına gelen “QingZhen” yazan tabelalarla dolu restoranlar ve lokantalar ile çevrilir. Duyduğumuzda bize tanıdık gelenlerin yanı sıra bir hayli garipseyeceğimiz yiyecekler de barındırsa da bu mahallede satılan tüm malların İslam’a uygun olduğu bilinmektedir.

Dükkanlardaki bazı ürünlerse şu şekilde:

  • Çin hamburgeri
  • Ekmekli koyun eti çorbası
  • Hurma keki
  • Şiş kebap
  • Ahtapot
  • Baharatlı patates
  • Kokmuş tofu
  • Paomo
  • Pirinç tatlısı

Evet, bu yazımda siz okuyucularımıza son dönemde Çin’in uyguladığı politikalar gereği büyük zorluklar çeken Uygurların aksine kendilerine özerk bir alan oluşturmadan, direkt Çin’in kendi bünyesinde barınmayı becerebilmiş, yine Uygurlara kıyasla daha ferah bir yaşama sahip Huilerin yoğun olduğu Müslüman Mahallesi hakkında gücüm yettiğince bilgi verdim. Umarım faydalı olmuştur. Diğer yazılarımda görüşmek üzere!

Kaynakça


YORUMLAR

Sizin Düşünceleriniz